Veel van ons ontwikkelen denkgewoonten waarin we hard over onszelf oordelen. Als we die patronen herkennen, kunnen we ze misschien gaan veranderen.
Bewust worden van zelfkritiek kan meteen een nieuwe ronde zelfkritiek oproepen: we veroordelen onszelf omdat we in dat patroon blijven steken.
In Verslaving voorbij stelt Jan Geurtz dat we allemaal negatieve overtuigingen over onszelf meedragen. Bij de een zijn ze sterker of moeilijker op te merken dan bij de ander.
Het gaat om gedachten als:
- Ik ben dom
- Ik ben stom
- Ik ben zwak
- Ik ben slecht
- Ik ben nutteloos
- Ik ben niet goed genoeg
- Ik hoor hier niet thuis
- Ik ben een mislukkeling
- Ik ben egoïstisch
- Ik ben middelmatig
- Ik ben een lafaard
- Ik ben lui
- Ik ben raar
- Ik ben lelijk
- Ik ben gewoontjes
- Ik ben een loser
De lijst is eindeloos.
Niemand wordt geboren met negatieve overtuigingen over zichzelf. Als baby hebben we nog helemaal geen zelfbewustzijn, laat staan een negatief beeld van onszelf.
Volgens Geurtz ontwikkelt de identiteit van een kind zich deels doordat het grenzen ervaart aan hoe vrij het zich kan uiten. Dat is een volkomen natuurlijk ontwikkelingsproces: na de geboorte raken moeder en kind steeds meer van elkaar gescheiden.
Daarna krijgt een kind met meer afwijzingen te maken wanneer het leert dat het zich niet altijd vrij kan uiten en welk gedrag wel wordt geaccepteerd.
Grenzen horen nu eenmaal bij de opvoeding.
In deze fase ontstaan de eerste negatieve overtuigingen en de gedachten hierboven. Dat is volgens deze opvatting een noodzakelijk en natuurlijk onderdeel van de identiteitsontwikkeling.
Volgens Geurtz kunnen zelfs liefdevolle ouders niet voorkomen dat elke negatieve overtuiging wortel schiet.
Dat betekent overigens niet dat ieder kind een vreselijke jeugd heeft gehad. Bij de meeste mensen veroorzaakt hun ontwikkelde identiteit pas op volwassen leeftijd problemen, zonder dat ze het zelf doorhebben.
Die vroege overtuigingen kunnen ons tot in de volwassenheid blijven volgen.
https://twitter.com/FitFounder/status/1317072386953445380
Geurtz beschrijft identiteit als een constructie die het gevoel kan verhullen dat je niet goed genoeg bent. Een constructie die berust op een misvatting die ontstond door de afwijzingen van onze ouders toen we klein waren.
Ons hele leven doen we ons best om dat vermeende negatieve zelfbeeld voor anderen te verbergen. De manieren waarop we dat gevoel verbergen, kunnen het ook versterken. Volgens Geurtz is dat een mogelijke weg naar verslaving.
We raken verslaafd aan het verbergen van de illusie van die negatieve overtuiging, maar in werkelijkheid voelen we ons door de verslaving telkens slechter over onszelf wanneer we eraan toegeven.
Veelvoorkomende verslavingen zijn:
- Eetverslavingen
- Relatieverslavingen
- Seksverslavingen
- Alcoholverslavingen
- Rookverslavingen
- Drugsverslavingen
- Medicijnverslavingen
- Gokverslavingen
- Smartphoneverslavingen
- Socialemediaverslavingen
- Tv-verslavingen
- Gameverslavingen
Deze gewoonten kunnen ons afleiden van ongemakkelijke gevoelens en snelle beloningen bieden, ook als ze op den duur problemen veroorzaken.
Sommige mensen proberen aan hun ongemakkelijke gevoelens te ontsnappen door voortdurend te eten, op zoek naar bevrediging op de korte termijn.
Sommige mensen zijn zo eenzaam dat ze dit voor zichzelf proberen te verbergen door relaties te zoeken en alles te doen om die in stand te houden, uit angst verlaten te worden.
Sommige mensen zijn ontevreden over hun leven en zoeken geluk buiten zichzelf, bijvoorbeeld in loterijen en gokautomaten, omdat ze te weinig zelfvertrouwen hebben om hun leven zelf te veranderen.
Sommige mensen gaan roken om van onaangename dwanggedachten af te komen en krijgen er zo nog meer dwanggedachten bij.
En misschien is de meest voorkomende verslaving tegenwoordig die aan smartphones en sociale media. Op stille momenten kunnen we naar onze telefoon grijpen om aan ongemak te ontsnappen.
Dat is de illusie waarvan Geurtz ons bewust wil maken.
Als ik het patroon opmerk, krijg ik de kans anders te reageren: te handelen naar wat voor mij belangrijk is, in plaats van naar een oude overtuiging over mezelf.